Statystyka w zarządzaniu · temat 1, część o badaniach. Uzupełnienie notatek z pojęć i skal pomiarowych.
Badania nie dzieli się „raz na zawsze” na jeden rodzaj. Każde badanie opisuje się według kilku kryteriów naraz, tak jak człowieka opisuje się wzrostem, wiekiem i kolorem oczu. Według materiałów to 5 pytań, wszystkie z etapu projektowania badania:
Na drugim slajdzie są przykłady tematów badań. Warto odróżniać:
Materiały odsyłają tu do: Babbie, „Podstawy badań społecznych”, rozdział „Plan badań”, podrozdział „Trzy cele badań”.
| Rodzaj | O co chodzi | Typowe pytanie | Przykład |
|---|---|---|---|
| Eksploracyjne | „rozpoznanie terenu”: temat jest nowy, mało o nim wiemy, chcemy się zorientować, co w ogóle warto badać | „Co tu się dzieje?” | Firma wchodzi na nowy rynek i sprawdza, czym w ogóle kierują się tamtejsi klienci |
| Opisowe | opisujemy zbiorowość i jej cechy: ile, jak często, jaki rozkład; często z pytaniami otwartymi | „Jak jest?” | Poziom zaufania do partii politycznych w Polsce w 2025 r. w różnych grupach społeczno-demograficznych |
| Wyjaśniające | szukamy mechanizmu: dlaczego i w jaki sposób zjawiska są powiązane; weryfikujemy hipotezy, potrzebna jest teoria | „Dlaczego?” „Czy X wpływa na Y?” | Czy osiągnięcia akademickie dziecka zależą od kapitału kulturowego rodziców? |
| Temat / pytanie | Cel | Dlaczego |
|---|---|---|
| Poziom zaufania do partii politycznych w Polsce w 2025 r. w różnych grupach | opisowe | „jaki jest poziom” — opis zbiorowości i porównanie grup |
| Czy aktywność fizyczna poprawia samoocenę? | wyjaśniające | „czy X wpływa na Y” — hipoteza o związku |
| Czy osiągnięcia akademickie dziecka zależą od kapitału kulturowego rodziców? | wyjaśniające | zależność, za którą stoi teoria (kapitał kulturowy) |
| Wpływ pandemii na sposób gospodarowania pieniędzmi przez młodych | wyjaśniające | „wpływ” = szukamy przyczyny zmiany |
| Dlaczego Facebook istnieje, a Nasza Klasa nie? | wyjaśniające | „dlaczego” wprost |
| Dlaczego w Polsce skończył się komunizm? | wyjaśniające | „dlaczego”, choć to raczej pytanie historyczne niż statystyczne (jedno zdarzenie, nie zjawisko masowe) |
| Przyczyny popularności Instagrama wśród młodzieży | wyjaśniające (na początku często eksploracyjne) | szukamy przyczyn; jeśli nic o nich nie wiemy, zaczynamy od rozpoznania |
| Zależność między zainteresowaniem TV linearną a mediami cyfrowymi: preferencje, nawyki, postawy | opisowe + wyjaśniające | opis nawyków i preferencji plus pytanie o zależność |
To moja propozycja klasyfikacji — na slajdzie nie ma odpowiedzi. Na kartkówce kieruj się słowami-kluczami: „jaki/ile/jak często” → opisowe; „dlaczego/wpływ/czy zależy” → wyjaśniające; „co w ogóle…/nowy temat” → eksploracyjne.
Badamy wszystkie jednostki zbiorowości.
Wynik: opis statystyczny (statystyka opisowa).
Przykłady: Narodowy Spis Powszechny, ankieta wśród wszystkich pracowników jednej firmy, oceny wszystkich studentów roku.
Badamy tylko część jednostek — próbę pobraną w odpowiedni sposób.
Wynik: uogólniamy wnioski na całą populację = wnioskowanie statystyczne.
Przykłady: BAEL (GUS), European Social Survey, „Diagnoza społeczna”, sondaże przedwyborcze.
Dlaczego robimy badania częściowe, skoro pełne są dokładniejsze? Bo są tańsze i szybsze. Czasem badanie pełne jest wręcz niemożliwe (populacja jest ogromna) albo niszczy badany obiekt (test wytrzymałości — nie rozbijesz każdego wyprodukowanego auta).
Badacz sam zbiera dane od badanych jednostek, na potrzeby tego konkretnego badania.
Przykład: rozsyłasz własną ankietę do pracowników o czasie dojazdu.
+ dokładnie to, czego potrzebujesz · − drogo, długo
Korzystamy z danych zebranych wcześniej (często przez kogoś innego): bazy, zestawienia, publikacje, dokumenty.
Przykład: stopa bezrobocia z GUS, dane z OECD, raporty Our World in Data, sprawozdania finansowe spółek.
+ tanio, szybko · − dane zebrano do innego celu, mogą nie pasować
Materiały wymieniają: obserwację, wywiad, ankietę, sondaż (i „…” — czyli są też inne).
| Technika | Na czym polega | Przykład |
|---|---|---|
| Obserwacja | badacz patrzy i rejestruje zachowania, nikogo nie pyta | liczenie klientów wchodzących do sklepu; obserwacja, jak pracownicy korzystają z nowego systemu |
| Wywiad | ankieter zadaje pytania i zapisuje odpowiedzi (twarzą w twarz lub przez telefon) | rozmowa z menedżerami o przyczynach odejść pracowników |
| Ankieta | badany sam wypełnia kwestionariusz (papierowy lub internetowy) | ankieta online o zadowoleniu ze studiów |
| Sondaż | badanie opinii/postaw na dużej próbie, zwykle z gotowym kwestionariuszem (przez wywiad lub ankietę) | sondaż przedwyborczy, European Social Survey |
Opisy technik są moje (w materiałach jest tylko lista nazw). Spotkasz też skróty: CAPI — wywiad z laptopem/tabletem, CATI — wywiad telefoniczny, CAWI — ankieta internetowa.
| Rodzaj | Po ludzku | Przykład |
|---|---|---|
| Ciągłe | rejestrujemy zdarzenia na bieżąco, cały czas, gdy tylko się pojawiają | rejestracja urodzeń, zgonów, ślubów w USC; ewidencja sprzedaży w kasie |
| Okresowe | badanie powtarzane regularnie co określony czas | Narodowy Spis Powszechny (co ok. 10 lat), BAEL (co kwartał), coroczna ankieta pracownicza |
| Doraźne | jednorazowe, robione wtedy, gdy pojawi się potrzeba | badanie opinii pracowników przed zmianą siedziby firmy; badanie skutków konkretnej powodzi |
To podział z etapu zbierania danych:
Tego nie ma wprost w slajdach z folderu, ale to podstawowe podziały z tego samego rozdziału Babbiego, do którego odsyła prowadząca. Przeczytaj, jeśli zostanie Ci czas.
Ilościowe — liczby, duże grupy, kwestionariusze, statystyka („ile?”, „jak często?”). To jest głównie ten przedmiot.
Jakościowe — mało osób, pogłębione rozmowy, zrozumienie znaczeń („jak?”, „dlaczego tak to przeżywasz?”).
Przekrojowe — jeden moment, „zdjęcie” sytuacji (np. ESS 2022).
Podłużne — to samo zjawisko w wielu momentach, widać zmiany w czasie (np. dzietność w Polsce 1960–2016 ze slajdów; badanie panelowe = ci sami ludzie badani kilka razy).
Przeczytaj opis, sama nazwij 5 cech badania (cel, zakres, źródło, technika, czas), a potem kliknij i porównaj.